Stress heeft een slechte naam, terwijl het op zichzelf een van je nuttigste systemen is. Zonder stress zou je geen deadline halen, geen gevaar ontwijken en niet in actie komen als het nodig is. Het probleem ontstaat pas als de spanning niet meer wegtrekt.
Waar stress voor bedoeld is
Acute stress is een korte, krachtige reactie. Bij een uitdaging of dreiging maakt je lichaam stresshormonen aan, gaat je hartslag omhoog, scherpt je aandacht en komt er energie vrij. Je bent klaar om te handelen. Zodra de situatie voorbij is, hoort het systeem weer tot rust te komen en herstelt je lichaam. Die afwisseling van inspanning en herstel is gezond. Kortdurende stress met voldoende herstel maakt je zelfs veerkrachtiger.
Waar het misgaat
Langdurige stress ontstaat als de spanning aan blijft staan zonder dat er hersteld wordt. Je systeem krijgt geen kans om terug te keren naar rust. Dat vraagt op den duur een tol, ook wel de opgebouwde belasting van chronische stress genoemd. Het lichaam blijft in de actiestand, terwijl het eigenlijk zou moeten uitrusten en repareren.
Signalen om serieus te nemen
Langdurige stress laat zich herkennen aan een combinatie van signalen. Lichamelijk: aanhoudende vermoeidheid die niet wegtrekt, slecht slapen, hoofdpijn, een gespannen of onrustig gevoel in je lijf. Mentaal: prikkelbaarheid, concentratieproblemen, vergeetachtigheid, piekeren dat maar doorgaat. En in gedrag: minder plezier in dingen, je terugtrekken, een korter lontje, het gevoel dat je alleen nog maar moet.
Wat al deze signalen deelt, is het uitblijven van herstel. Iedereen heeft weleens een drukke, gespannen periode. Het punt van zorg is wanneer de rust niet meer terugkomt, ook niet in het weekend of op vakantie. Dat is het moment om in te grijpen, het liefst voordat het je gezondheid raakt. Praten met je huisarts of bedrijfsarts is dan verstandig, en coaching kan helpen om de patronen te onderzoeken die je herstel in de weg staan.
Bronnen: Algemene fysiologie van acute en chronische stress: McEwen, B. S., werk over allostase en allostatische belasting; Selye, H., grondlegger van het stressbegrip.
